Morka Antik Yerleşimi (İncik Antik Kenti)

Morka Antik Yerleşimi'nin kuruluşu MS 2. yüzyıla, Roma İmparatorluğu dönemine tarihlenmektedir. Antik Pamfilya bölgesinde bulunan yerleşimin, dönemin önemli kentlerinden Perge ile bağlantılı bir kırsal yerleşim olduğu değerlendirilmektedir. Kaynaklarda Morka Kome adıyla da anılan bölge, halk arasında İncik Harabeleri veya Yukarı İncik olarak bilinmektedir.

Yerleşimde bulunan mimari kalıntılar, Roma döneminden sonra Doğu Roma yani Bizans döneminde de burada yaşamın devam ettiğini göstermektedir. Konut yapıları, su sarnıçları, üretim alanları ve mezar kalıntıları, geçmişte bölgede yerleşik bir topluluğun bulunduğunu ortaya koymaktadır.

Antik yerleşimin yakınında bulunan su kaynakları, bölgenin yerleşim amacıyla tercih edilmesinde etkili olmuş olabilir. Özellikle Aşağı İncik ve Yukarı İncik pınarları, geçmişte olduğu gibi günümüzde de çevredeki kırsal yaşam açısından önem taşımaktadır.

Morka, geniş ve engebeli bir araziye yayılan antik yerleşim kalıntılarından oluşmaktadır. Günümüzde yapıların önemli bir bölümü çam ağaçları, çalılar ve doğal bitki örtüsü arasında kalmıştır. Bu nedenle alan, düzenlenmiş ve ziyaret güzergahları belirlenmiş büyük antik kentlerden farklı bir görünüme sahiptir.

Yerleşim içerisinde eski konutların temel ve duvar kalıntıları, taş bloklar, su depolama yapıları ve çeşitli üretim alanlarına ait izler bulunmaktadır. Tarihi yapıların bir kısmı yoğun bitki örtüsü nedeniyle kolayca fark edilememektedir.

Antik yerleşimin doğu tarafı bir kanyonla çevrilidir. Kalıntıların bulunduğu tepe, kanyon seviyesinden yaklaşık 30-40 metre yüksekliktedir. Bölgenin doğal yapısı, antik dönemdeki yerleşim düzeninin anlaşılması açısından dikkat çekmektedir. Ancak dik ve düzensiz arazi, ziyaret sırasında dikkatli olunmasını gerektirmektedir.

Morka Antik Yerleşimi veya diğer adıyla İncik Antik Kenti için en önemli tarihi yapılarından biri, yerleşimin orta bölümünde bulunan İncik Pınarı üzerindeki su sarnıcıdır. Roma dönemine uzanan geçmişiyle dikkat çeken yapı, doğal su kaynağının bulunduğu çukur alan üzerine inşa edilmiştir.

Sarnıcın yer seviyesinin altında kalan bölümlerinde tuğladan örülmüş kemerler bulunmaktadır. Yapının alışılmadık biçimde düzenlenmiş su alma bacası, antik dönemde kullanılan su sistemlerine ilişkin önemli ayrıntılar sunmaktadır. Sarnıç ağzındaki devşirme taş blok üzerinde, geçmişte su kaplarını indirmek ve çıkarmak için kullanılan iplerin oluşturduğu aşınma izleri de görülebilmektedir.

İncik Pınarı'nın en dikkat çekici özelliklerinden biri, günümüzde de çevrede yaşayan Yörükler ve çobanlar tarafından kullanılmasıdır. Bölgedeki hayvancılık faaliyetlerinde su kaynağından yararlanılmakta, çevresinde hayvanların su içebilmesi için düzenlenmiş yalak taşları bulunmaktadır.

Antalya Körfez Gazetesi'nin Eylül 2025 tarihli haberinde, kuraklık döneminde bile tarihi sarnıç içerisinde su bulunduğu aktarılmıştır. Ancak suyun içme suyu niteliğinde olduğuna ilişkin güncel bir analiz bilgisi bulunmadığından ziyaretçilerin kaynaktan doğrudan su tüketmemesi önerilir.

Morka'da yapılan arkeolojik araştırmalarda, geçmişte yerleşim amacıyla kullanılan yapıların yanında üretim faaliyetlerine ait kalıntılar da belirlenmiştir. Özellikle taş işlikler ve zeytinyağı üretimiyle ilişkili düzenekler, bölgenin kırsal ekonomisi hakkında bilgi vermektedir.

2025 yılında gerçekleştirilen Perge Antik Kenti çevresi yüzey araştırmaları kapsamında Morka'da bir kule, iki yapı, beş işlik ve üç sarnıç ayrıntılı olarak incelenmiştir. Yerleşimin havadan görüntüleri alınmış ve dijital planının oluşturulmasına yönelik çalışmalar başlatılmıştır.

Araştırmalarda zeytin kırma ve presleme işlemlerinde kullanılan farklı düzeneklerin bulunması, antik yerleşimde zeytinyağı üretiminin önemli faaliyetlerden biri olduğunu göstermektedir. Bu buluntular, Morka'nın yalnızca konutların bulunduğu bir yerleşim olmadığını, aynı zamanda tarımsal üretimin gerçekleştirildiği bir kırsal merkez olduğunu ortaya koymaktadır.

Morka'nın tarihi kalıntıları arasında antik mezarlık olarak kullanılan nekropol alanı da bulunmaktadır. Yerleşimde yaşayan insanların gömü geleneklerine ilişkin izler taşıyan bu bölümde lahit mezar kalıntıları yer almaktadır.

Antalya Kültür Varlıkları Envanteri'nde bulunan bilgilere göre nekropoldeki bazı lahitler geçmişte kaçak kazılar ve tarihi eser kaçakçılığı nedeniyle ağır biçimde tahrip edilmiştir. Bu durum, yerleşimin günümüze ulaşan arkeolojik dokusunun korunmasını daha önemli hale getirmektedir.

Nekropol alanındaki taşların yerinden oynatılmaması, mezar yapılarına çıkılmaması ve arkeolojik kalıntılara müdahale edilmemesi gerekir. Bölgedeki tarihi eserlerin izinsiz çıkarılması veya taşınması yasaktır.

Morka Antik Yerleşimi'nin doğusunda, antik dönemde Perge ile Sagalassos arasındaki ulaşım güzergahıyla ilişkilendirilen bir gözetleme kulesinin kalıntıları bulunmaktadır. Kule, günümüzde Yeşilkaraman Mahallesi içerisinde görülebilen tarihi yapılardan biridir.

Bu yapı, bölgenin yalnızca kırsal yaşam açısından değil, antik ulaşım yolları bakımından da önemli bir konumda bulunduğunu göstermektedir. Gözetleme kulesinin çevresindeki doğal yükseltiler, yerleşimin coğrafi konumunu ve antik yollarla ilişkisini değerlendirmek açısından dikkat çekmektedir.

Morka Antik Yerleşimi'nde 1995 yılında yüzey araştırmaları gerçekleştirilmiştir. Aynı yıl bölge, I. Derece Arkeolojik Sit Alanı olarak tescil edilerek koruma altına alınmıştır. Yerleşimde geniş kapsamlı sistematik bir arkeolojik kazı yapılmamış olması nedeniyle bazı yapıların işlevleri ve yerleşimin bütün ayrıntıları henüz kesin olarak belirlenememiştir.

2025 yılında İstanbul Üniversitesi tarafından yürütülen Perge Antik Kenti çevresi araştırmalarında Morka üzerinde yeniden çalışılmıştır. Türk Tarih Kurumunun desteklediği araştırmalarda yerleşimin havadan belgelenmesi, mimari yapıların incelenmesi ve üretim alanlarının kayıt altına alınması üzerinde durulmuştur.

Nisan 2026 tarihli arkeolojik araştırma bildirilerinde, Morka'daki çalışmaların 2026 yılında ayrıntılı belgeleme ve kayıt faaliyetleriyle sürdürülmesinin planlandığı belirtilmiştir. Bu araştırmalar, yerleşimin geçmişteki kullanım biçiminin ve Perge ile ilişkisinin daha iyi anlaşılmasını amaçlamaktadır.

Morka Antik Yerleşimi, düzenli bilet satışı yapılan ve turistik tesisleri bulunan bir örenyeri şeklinde işletilmemektedir. Alan için resmi bir giriş ücreti tarifesi yoktur. Bu nedenle Müzekart kullanımı veya ücretli giriş uygulaması hakkında kesin bir bilgi verilmemektedir. Serbest bir şekilde ziyaret edilebilir durumdadır. Bölge I. Derece Arkeolojik Sit Alanı olduğundan ziyaret sırasında koruma kurallarına uyulmalıdır. Arkeolojik araştırmalar, güvenlik önlemleri veya koruma çalışmaları nedeniyle bazı bölümlere erişim sınırlandırılabilir. Facebook

Morka Antik Yerleşimi için resmi olarak yayımlanmış bir açılış ve kapanış saati bulunmamaktadır. Yerleşim, ormanlık arazi içerisinde bulunan açık bir arkeolojik alan niteliğindedir. Ancak bu durum, arazinin her bölümüne günün her saatinde güvenli ve serbest şekilde girilebileceği anlamına gelmemektedir.

Alanı görmek isteyenlerin gündüz saatlerini tercih etmesi önerilir. Özellikle sabah saatleri ve hava kararmadan önceki zaman dilimi, doğal ışığın yeterli olması açısından daha uygundur. Geniş bir alana yayılan kalıntılar arasında belirgin gezi yollarının bulunmaması nedeniyle hava karardıktan sonra araziye girilmemelidir.